Kształtowanie kompetencji 4K w edukacji wczesnoszkolnej metodą projektów eTwinning - notatki
Ta konferencja była jedną z lepszych, w jakich uczestniczyłam. Po pierwsze dlatego, że panowała tam niesamowita atmosfera - mnóstwo znajomych, którzy wreszcie spotkali się na żywo, uśmiechy, otwartość, motywacja i zaciekawienie. Po drugie, spotkanie odbyło się w pięknym i wygodnym miejscu, które pogłębiało odczucie przyjemności i relaksu, a dania w hotelowej restauracji zachwyciłyby najbardziej wybrednych smakoszy. Po trzecie, nie da się chyba nic zarzucić organizacji - świetny plan, bez większych opóźnień, przerwy we właściwych momentach, stała dostępność przekąsek i napojów. Po czwarte, zarówno wykłady, jak i warsztaty były bardzo merytoryczne i można było wrócić do domu z głową pełną pomysłów.
Wszystkie cztery aspekty mają ogromne znaczenie. Pierwsze trzy dotyczą nie tylko dobrego nastroju i przyjemności, ale też tak potrzebnego docenienia nauczycieli. Doświadczają oni sytuacji dużego napięcia wokół tego zawodu, spowodowanego zarówno ciągłą walką o godziwe wynagrodzenie, pretensjami poszczególnych rodziców, jak i ciągłym poniżaniem nauczycieli przez władze (jak np. podawanie w mediach fałszywych informacji na temat pensji, co prowadzi do zmniejszania się autorytetu tego zawodu w społeczeństwie). Codzienność w szkole często wygląda jak walka, w której rzadko słyszy się słowa uznania czy podziękowanie. Podczas tej konferencji nauczyciele byli "dopieszczeni", mogli poczuć się ważni i docenieni.
Kwestie merytoryczne były nie mniej ważne. Postaram się omówić poszczególne wykłady i warsztaty.
Zaczęliśmy bardzo treściwym wykładem o programach eTwinning i Erasmus +. Muszę przyznać, że nawet doświadczony eTwinner mógł znaleźć nowe informacje, chociażby dlatego, że program jest w fazie wygaszania dotychczasowej platformy i przenoszenia wszystkiego na nową. Towarzyszy temu wiele pytań i obaw o utratę zgromadzonych na starej platformie materiałów. eTwinning jest mocno związany w Erasmusem+, który daje szkołom niesamowite możliwości rozwoju. Dobrze było posłuchać na ten temat od tych najbardziej wtajemniczonych, czyli Moniki Regulskiej i Olgi Barcikowskiej z FRSE.
Pozostała część dwudniowej konferencji została poświęcona kompetencjom 4k: krytyczne myślenie, komunikacja, kooperacja oraz kreatywność. Każda z nich została omówiona w układzie:
- wykład eksperta
- przykład projektu eTwinning, w którym ta kompetencja była rozwijana w widoczny sposób
- warsztaty praktyczne pokazujące przykładowe narzędzia i zadania projektowe, pomagające uczniom rozwinąć daną kompetencję (jedynym wyjątkiem było krytyczne myślenie, któremu nie towarzyszyły warsztaty).
Krytyczne myślenie przedstawiła Monika Wasilonek z Programu Projektor. Tę kompetencję opisała jako sztukę myślenia o myśleniu, której elementami są zarówno gotowość do rozpatrywania problemów w przemyślany sposób, jak i stosowanie metod rozumowania i dociekania. Podkreśliła, że do tego procesu potrzebna jest wiedza, dlatego zapamiętywanie i rozumienie jest też uwzględnione na piramidzie zawierającej kompetencje krytycznego myślenia:
Dzień Wody z myśleniem krytycznym
Co roku obchodzimy Dzień Wody. My, dorośli, wiemy, że to ważne. Ale czy nasi uczniowie faktycznie czują potrzebę rozmowy na ten temat? Dla nich woda jest jak powietrze, korzystają z niej, kiedy tylko potrzebują. Dlatego w tym roku postanowiłam podejść do tematu z innej strony. Postanowiłam pokazać uczniom, jak to jest, kiedy wody nie ma. Dlatego w grafice tytułowej wpisu, nieco przewrotnie, pokazałam suszę.
Pliki do pobrania:
Design Thinking - metoda nauczania dla nowoczesnej szkoły
Moi uczniowie pokochali Design Thinking. Ja od dawna pałam miłością do tej metody. Na czym ona polega i dlaczego jest taka cudowna, że według mnie i moich uczniów powinna być stosowana w każdej szkole? Postaram się opisać jej najważniejsze zasady, chociaż trzeba pamiętać, że każda lekcja przeprowadzona metodą DT może wyglądać inaczej. Tu wszystko zależy od uczniów: ich wiedzy i dokonywanych wyborów.
1. Empatyzacja
2. Zdefiniowanie problemu
3. Generowanie pomysłów
4. Budowanie prototypu
5. Testowanie
Techniki empatyzacji i diagnozy potrzeb:
1.Ciastek - sylwetka ludzika, w którą wpisujemy to, co wiemy o personie: kim jest, co robi, co lubi, jaki ma styl pracy, itd.
2.Wywiad - metoda jakościowa, kiedy badamy potrzeby 1 osoby lub niewielkiej grupy ludzi
3.Ankieta - metoda ilościowa, kiedy badamy potrzeby grupy osób
Techniki/Narzędzia definiowania problemu:
1.Redefiniowanie problemu (Reframing the problem) - staramy się spojrzeć na problem z innej perspektywy, wcielić się w inną osobę, wyobrazić sobie inną sytuację
2.5x dlaczego (5 Why) - 5 jest liczbą umowną, czasami trzeba zadać to pytanie więcej razy, aby dojść do sedna problemu
3. Diagram Ishikawy - pytania do ustaelnia w zależności od sytuacji
Techniki generowania pomysłów:
1. Burza mózgów (brainstorming) - tu nie ma złych pomysłów, im bardziej nieszablonowy pomysł, tym lepiej, nic nas tu nie ogranicza; nie wolno oceniać ani krytykować pomysłów innych osób, nawet najbardziej nierealny pomysł może być ważny, bo może nam otworzyć oczy na jakiś sposób działania, ktoś może się nim zainspirować
2. mapowanie pomysłów na wykresie, np. na osi "poziom trudności wykonania" vs "koszt" albo "czas" vs "koszt" - może się przydać do wyboru jednego z podanych rozwiązań
Techniki/Narzędzia budowania prototypu:
1. infografika
2. plan działania
3. diagram Gantta
4. prototyp 3D
5. projekt online lub graficzny
6. szkielet (pokazuje kolejność działań, ale też uwarunkowania).
To zaledwie kilka technik i narzędzi. Na stronie Design Kit znajdziecie więcej.
Teorię już mamy. Teraz kilka zdań o tym, jak można DT zastosować na lekcjach.
Przede wszystkim, metoda ta jest wprost idealna do planowania i realizacji projektów uczniowskich, kiedy to uczniowie mają określić problem, z jakim się spotykają oni sami albo ktoś im bliski i za pomocą DT zaprojektować i faktycznie wcielić w życie jakieś rozwiązanie. W ten sposób działa np. olimpiada Zwolnieni z teorii. Takie projekty realizuje się też w ramach Design for Change.
Design Thinking da się też zastosować na lekcjach do realizacji podstawy programowej. Ja często stosuję ją na lekcjach języka angielskiego, o czym pisałam tutaj, tutaj, tutaj i tutaj. Wystarczy zastanowić się nad problemem, który uczniowie będą starali się rozwiązać korzystając z materiału aktualnie przerabianego na lekcjach danego przedmiotu. Wierzę, że na każdym przedmiocie da się takie problemy sformułować. Wtedy działamy w ramach sytuacji fikcyjnej, nie wcielamy rozwiązania w życie, a testowanie zwykle polega na przekazaniu swojego pomysłu innej grupie, aby go sprawdziła i oceniła.
Dlaczego Design Thinking jest taka wspaniała?
Przede wszystkim dlatego, że oddaje sprawczość w ręce uczniów. Zamiast biernie uzupełniać luki w zadaniach w kartach ćwiczeń, aktywnie działają według własnego pomysłu. To sprawia, że chętniej angażują się w lekcję, dobrze się bawią, a na lekcji jest taka energia, że na długo zostaje w pamięci. Jednocześnie to pozwala uczniom wykorzystać wiedzę w praktyce. Kiedy widzą, że to, czego uczą się w szkole jest przydatne, uczą się chętniej i więcej zapamiętują.
Po za tym, metoda DT pozwala uczniom rozwinąć kompetenecje XXI wieku: kreatywność, przedsiębiorczość, krytyczne myślenie, współpraca, przetwarzanie danych, kompetencje cyfrowe i wiele innych.
Ponadto DT pozwala kształtowac prawidłowe podejście do błędów - błąd staje się naturalnym elementem procesu, a wręcz jest potrzebny, gdyż pozwala lepiej zrozumieć problem i dopasować rozwiązanie do odbiorcy.
Design Thinking przesuwa nacisk na edukację z nauczyciela na uczniów; z nauczania na uczenie się. Lekcje stają się bardziej efektywne, ale też pełne pozytywnych emocji.
Myśleć krytycznie w Walentynki
Walentynki zwykle kojarzą się z sercem. Nie lubię tego symbolu, gdyż jest zbyt często wykorzystywany i w rezultacie przereklamowany. Tymczasem miłość okazujemy komuś konkretnymi zachowaniami. Proponuję lekcję o kochaniu, rozwijającą myślenie krytyczne, która prowadzi do zaplanowania konkretnych działań przez każde dziecko. Lekcja jest pełna pytań, które mają prowadzić ucznia do zrozumienia, czym jest miłość i kogo naprawdę kocha, a także jak może to okazać.
Bohater literacki - rozwijanie myślenia krytycznego poprzez lektury
Uczniowie czytają lektury nie tylko po to, aby je znać - bo to "klasyka literatury". Czytanie książek ma na celu rozwijanie myślenia, uczenie się o sobie, o innych ludziach oraz o otaczającym nas świecie. Proponuję karty pracy, która skłania ucznia do zastanowienia się nad lekturą przez pryzmat głównego bohatera.
Winter holiday - future simple
Kolejny pomysł na design thinking na języku angielskim. Tym razem miałam do wprowadzenia czas future simple, a ponieważ zbliżały się ferie zimowe, uczniowie mieli wygenerować pomysły na ferie.
Najpierw przypomnieliśmy sobie konstrukcję "be going to". Zapytałam uczniów, kto ma już plany na ferie. Zgłosiło się kilka osób. Zapytałam, co zamierzają robić. Razem ułożyliśmy zdania o tych zamiarach: "I am going to travel to Spain"; "Zosia is going to spend a week with her grandma" etc.
Potem ogłosiłam, że w grupach porozmawiamy o idealnych, wymarzonych feriach zimowych. Przypomniałam krótko metodę design thinking.
EMPATYZACJA
Każdy uczeń pracował sam. Podchodził do flipcharta i wypisywal słowa lub wyrażenia, które są związane z wymarzonymi feriami. Słowa powtarzały się - nie szkodzi. Uczniowie mogli korzystać z podręcznika oraz ze słownika.
GENEROWANIE POMYSŁÓW
Uczniowie podzielili się na grupy po 3-4 osoby. Każda grupa miała wybrać jeden z wymienionych wcześniej sposobów spędzenia ferii i rozpisać go bardziej szczegółowo: co trzeba zabrać, w co się ubrać, co będzie można robić i gdzie się zatrzymać (kategorie te były związane ze słownictwem wprowadzonym na ostatnich lekcjach).
TWORZENIE PROTOTYPU
Nadszedł czas na wprowadzenie nowego czasu. Napisałam na tablicy kilka przykładowych zdań. Uczniowie sami doszli do tego, jak wygląda forma czasownika w czasie future simple. Zrobili krótką notatkę w zeszytach, aby mieć gdzie sprawdzić formę w razie problemów z ułożeniem zdań.
Poprosiłam, aby podjęli decyzję, które z wygenereowanych pomysłów chcą wcielić w życie i z wypisanych na poprzednim etapie słów ułożyli zdania w czasie future simple. Nie sprawiło im to żadnego problemu, gdyż skupili się na przekazaniu informacji, a nie na samej gramatyce.
TESTOWANIE
W ramach testowania grupy wymieniły się swoimi zdaniami, aby koledzy i koleżanki mogli ocenić, jak podobają im się tak zaplanowane ferie, a przy okazji sprawdzić poprawność zdań.
Dzięki tym aktywnościom uczniowie nauczyli się budować zdania w czasie future simple, ale też zrozumieli, że należy go wykorzystać przy podejmowaniu spontanicznych decyzji na temat przyszłości. Przy okazji poznali wiele nowych słów, a także powtórzyli te poznane wcześniej. Zapytani na koniec lekcji o wrażenia odpowiedzieli, że bardzo im się podobało, gdyż byli cały czas zaangażowani i czuli, że używają języka "po coś", a nie tylko dla wykonania ćwiczenia z podręcznika.
Fakt czy opinia?
Krytyczne myślenie uznawane jest za jedną z najważniejszych, o ile nie najważniejszą kompetencję XXI wieku. Aby myśleć krytycznie trzeba m. in. potrafić odróżniać fakt od opinii. Warto kształtować już od najmłodszych lat w szkole. Proponuję kilka zadań, które pomogą uczniom zrozumieć, jak odróżniać fakty od opinii oraz po co to robić.
Proponuję wprowadzić temat przy okazji omawiania lektury - nadaje się każda lektura. Weźmy dla przykładu "Zaczarowaną zagrodę" Centkiewiczów. Ponieważ lubię prowokować uczniów, zaczęłabym od jakiegoś mocnego stwierdzenia, np. "Ależ te pingwiny są brzydkie!". Z doświadczenia wiem, że większość dzieci lubi pingwiny, więc takie zadanie powinno je mocno zaskoczyć. Jeśli dzieci nie zareagują samoczynnie, pociągnijmy temat: "Zgadzacie się ze mną, że pingwiny są brzydkie?" albo "Co myślicie na ten temat?". Powinna wywiązać się dyskusja. Porozmawiajmy chwilę, a potem zapytajmy uczniów, co wiemy na temat pingwinów. Podawane przez dzieci zdania zapisujmy na tablicy, ale w 2 kolumnach: po jednej stronie fakty, a po drugiej opinie, na razie nie komentując tego. Dopiero po zapełnieniu tablicy poprośmy dzieci, aby przeczytały jeszcze raz napisane zdania i zastanowiły się, dlaczego zapisane są w 2 kolumnach. Spróbujmy razem nadać tym kolumnom tytuły. Przy odpowiednim pokierowaniu dyskusją powinniśmy razem dojść do nagłówków typu: "Co wiem o pingwinach" oraz "Co sądzę o pingwinach".
Jesteśmy na właściwej drodze. Zapytajmy teraz, czy to dobry pomysł, aby jedną kolumnę nazwać "Fakty", a drugą "Opinie". Nie powinno z tym być problemu, ale w razie czego pokierujmy rozmową tak, aby przy okazji wyjaśnić uczniom, czym są fakty, a czym opinie.
Teraz czas na pierwsze ćwiczenie. Najpierw kilka przykładów ustnie, najlepiej dotyczących danej sytuacji. Możemy np. skomentować dzisiejsze ubrania dzieci: Julka ma dzisiaj czerwone spodnie - fakt czy opinia? Jarek ma na sobie piekną bluzkę - fakt czy opnia? Na poprzedniej lekcji dużo pisaliśmy w zeszytach - fakt czy opinia? Na poprzedniej lekcji zapisałam całą stronę w zeszycie - fakt czy opinia? itd.
Teraz wprowadźdmy element TIK, bo niektóre dzieci pewnie już znudziły się dyskusją. Możemy wykorzystać filmik z różnymi zdaniami (jest ich w sumie 30). My puszczamy filmik, a dzieci mówia STOP, albo podchodzą do komputera i klikają spację, a potem oceniają, czy wylosowane zdanie jest faktem czy opinią.
Jeśli mamy jeszcze czas na lekcji (lub zamiast któregoś z powyższych ćwiczeń) można dać uczniom tekst i poprosić, aby zaznaczyli w nim na czerwono 3 opinie oraz na niebiesko 3 fakty. Ważne - nie muszą podkreślać całych zdań - czasami w 1 zdaniu może być zawarty zarówno fakt, jak i opinia.
Proponuję fragment lektury, którą właśnie omawiamy (Zaczarowana zagroda) - możecie go skopiować i wkleić do edytora tekstu:
Szybko przeminęły siarczyste mrozy, długie, ciemne noce i straszne zamiecie, z których słynie Antarktyda, olbrzymi ląd leżący wokół południowego bieguna Ziemi. Słońce z każdym dniem wyżej wznosiło się nad horyzontem. Lód huczał pękając, jakby waliły całe baterie artyleryjskich dział. W domku zasypanym śniegiem przyrodnicy coraz częściej wspominali mądre pingwinki, które na krach uciekły przed srogą zimą w cieplejsze strony. W kłębach fajkowego dymu profesor sam, czerwonymi punkcikami, oznaczał na mapie długie szlaki ich wędrówek.
Fragment ten pokazuje, że często fakty przeplatają się z opiniami i trzeba uważnie czytać, nawet lektury. Przy niektórych zdaniach zapewne wywiąże się dyskusja, czy jest to fakt czy opinia (np. że Antarktyda to olbrzymi ląd). Taka dyskusja tym bardziej pokaże, jak bardzo opinie przenikają obiektywny opis rzeczywistości.
Na koniec warto poświęcić chwilę na ustalenie, w jakich sytuacjach powinniśmy trzymać się faktów, a kiedy można pozwolić sobie na opinie. Mozna wykonać razem mapę myśli na ten temat.
U mnie lekcje kończą się zazwyczaj moim pytaniem: Czego się na tej lekcji nauczyliście? Zachęcam do pozostawienia 3-4 minut na takie podsumowanie. Uczniom pozwala ono poddać refleksji swój proces nauki, a nauczyciel może zorientować się, ile uczniowie wynieśli z lekcji: czy będą powtarzać tylko utarte formułki ("Nauczyłem się odróżniać fakt od opinii"), czy może pójdą głębiej i opowiedzą o tym swoimi słowami.
Design thinking dla babci i dziadka
Przed nami dwa bardzo ważne dni, obchodzone przez uczniów klas 1-3: Dzień Babci oraz Dzień Dziadka. Z tej okazji zwykle robimy laurki, upominki, uczymy się piosenek, wierszyków, a czasami nawet wystawiamy przedstawienie. Zwykle to nauczyciel wyszukuje materiały i przedstawia dzieciom projekt, który one wykonują zgodnie z instrukcją. Tylko skąd nauczyciel ma wiedzieć, co będzie najlepszym upominkiem dla babć i dziadków? Przecież ich nie zna... Proponuję odwrócić proces i zacząć od dzieci.
- podzielić uczniów na grupy, żeby każda grupa wykonała wybrany pomysł
- poprosić uczniów o zagłosowanie i wybranie 1 wspólnego pomysłu dla całej klasy.
Rozwijanie kreatywności poprzez nietypowe pytania
Zajęcia kształcenia kreatywnego często kojarzą się z tworzeniem czegoś oraz rysowaniem. Faktycznie, te czynności, odpowiednio zaplanowane, moga rozwijać kreatywność uczniów. Ale czasami warto spróbować inaczej. Dzisiaj proponuję lekcję opartą na nietypowych pytaniach, pytaniach dających do myślenia, niejednoznacznych, na które istnieje wiele odpowiedzi.
Lekcję oparłam na poniższej prezentacji. Link
Prezentacja prowadzi nas przez całą lekcję. Na każdym slajdzie znajduje się pytania oraz, jeśli potrzeba, jakiś element wizualny (zdjęcie, obraz, grafika). Ważne, aby odpowiednio pokierować wypowiedziami uczniów. Na początku dzieci zwykle nieśmialo podają bardzo realistyczne odpowiedzi, np. na tym slajdzie uczniowie mówią: "Cześć" albo "Jak się macie?"
Ale nauczyciel może dopowiedzieć: "A ja myślę, że osoba w komputerze prosi ich, żeby podniosły rękę te osoby, które dzisiaj rano myły zęby". Zwykle po jednym lub dwóch takich nietypowych pomysłach podanych przez nauczyciela dzieci załapują, że nie chodzi tylko o te oczywiste odpowiedzi. Wtedy otwierają się głowy i zaczynają pojawiać się naprawdę zaskakujące pomysły. A ponieważ dzieci inspirują się nawzajem, jest mnóstwo śmiechu i dobra zabawa.
Aby nie było nudno, możemy zmodyfikować zadanie i co kilka slajdów poposić uczniów, żeby nie mówili swoich pomysłów na głos, tylko napisali je na tablicy Jamboard (jeśli pracujemy zdalnie) lub na karteczkach samoprzylepnych i przyczepili do tablicy w sali (jeśli pracujemy stacjonarnie). Potem to nauczyciel czyta podane odpowiedzi. Takie rozwiązanie pozwala wypowiedzieć się również tym bardziej nieśmiałym.
Ostatnie zadanie - plastyczne - przygotowane zostało asekuracyjnie, gdyby zostało nam trochę czasu na lekcji. Św. Mikołaja widzimy zawsze w takim samym stroju; nawet trudno nam sobie wyobrazić, że on może ubierać się inaczej. Zaprojektowanie dla niego piżamy albo stroju na plażę może być wyzwaniem.
Warto mieć taką prezentację pod ręką i wykorzystać, kiedy nasz wcześniejszy plan nie może zostać zrealizowany albo musimy nagle kogoś zastąpić. Prezentacja nadaje się dla uczniow w różnym wieku. Możecie skorzystać z mojej lub przygotować własną. Polecam do tego Canvę - ma bogate zasoby zdjęć i grafik. Reszta, to nasza kreatywność.
Zimowe kodowanie
Budowanie zdań z kodowaniem
Planując aktywności z kodowaniem podczas Code Week wpadłam na pomysł gry polonistyczno-matematycznej. Wykorzystałam ją na zajęciach wyrównawczych w klasie 2, gdyż mam tam uczniów, którzy bardzo nie lubią pisać, zwłaszcza ze słuchu. Zależało mi na tym, aby sami układali zdania i zapisywali je, jednoczesnie dobrze się przy tym bawiąc. Udało się.
Zaczęliśmy od kodowania na dużej planszy, aby uczniowie przypomnieli sobie, jak oznaczać poszczególne pola. Plansze wykonałam ze sklejonych 4 karteck A3, dlugą linijką zrobiłam linie i podpisałam je. Taśmą bezbarwną zakleiłam brzegi, wby plansza nie zniszczyła się po pierwszym użyciu. Wykorzystaliśmy klocki clicks, które pasowały rozmiarem do wielkości pól. Na kartce wypisałam 3 różne kody, a zadaniem dzieci było ułożenie zakodowanego obrazka.
Starsi uczą młodszych
Przypomniała mi się pewna wspaniała przygoda, którą przeżyłam z jedną z poprzednich klas. Był wtedy rok 2014, a ja byłam wychowawczynią klasy 5 w małej wiejskiej szkole - nie tej, w której pracuję obecnie. To była klasa, którą wielu nauczycieli określało jako "trudną". Fakt, często pojawiały się różne problemy, ale dzieciaki były cudowne. Do dziś bardzo miło ich wspominam. Robiliśmy razem wspaniałe rzeczy.
Jedną z nich był udział w programie Centrum Edukacji Obywatelskiej "Poczytaj mi, przyjacielu". Przez cały rok szkolny organizowaliśmy różne akcje czytelnicze, również dla młodszych dzieci. Odwiedzaliśmy młodsze klasy i grupy przedszkolne w naszej szkole, aby poczytać im i zaproponować zabawy związane z daną lekturą. Ale na tym nie skończyliśmy.
Zależało mi, aby pokazać wychowankom, że warto jest przełamywać bariery i wychodzić poza strefę własnego komfortu. Dogadałam się z dyrekcją jednego z przedszkoli miejskich, że odwiedzimy przedszkolaki i przeprowadzimy zajęcia o tolerancji związane z Dniem Pluszowego Misia. Przedszkole było oddalone od naszej szkoły o 3,5 km, ale i tak poszliśmy pieszo (często chodziliśmy do miasta pieszo: do Miejskiej Biblioteki Publicznej, do parku na plac zabaw - lubiliśmy to, gdyż przez drogę mogliśmy pobyć razem i porozmawiać). Moi uczniowie przygotowali 2 teksty odczytane starannie z podziałem na role: o niewidomej dziewczynce i jej ukochanym brzydkim misiu oraz o kolorowych kredkach. Porozmawiali z pięciolatkami o znaczeniu tych opowiadań. Potem pomogły dzieciom wykonać plakaty o tym, że świat składa się z wielu różnych ludzi tak, jak obrazek składa się z wielu kolorów. Moi 11-letni wychowankowie świetnie sprawdzili się w nowej dla nich roli - pomagali zupełnie obcym dzieciom, otaczali je opieką, rozmawiali, zachęcali do pracy. Poznałam ich wtedy z innej strony. Myślę, że oni sami mogli spojrzeć na siebie z innej strony. O naszej akcji można przeczytać na stronie przedszkola - tutaj.
Nasze działania promujące czytelnictwo zostały docenione, gdyż zaproszono nas na Ogólnopolską Prezentację Projektów Młodzieżowych, odbywającą się w czerwcu 2015 r. na Zamku Królewskim. Mieliśmy tam swoje stoisko, na którym pokazaliśmy, jak działaliśmy. Dla moich uczniów to było jak wygrana na loterii - poznali zupełnie inny świat, przekonali się, że młodzi ludzie mogą robić wielkie rzeczy, a oni sami są częścią tej aktywnej społeczności. Nie bez znaczenia było miejsce wydarzenia - niektórzy z moich wychowanków nigdy wcześniej nie byli w Warszawie, a mowa na Zamku Królewskim! Poczuli się wyróżnieni.
Jak uczymy współpracy
Uczeń świadomy
Pracuję z kryteriami sukcesu - od wielu lat. Z różnymi klasami działa to różnie, zależnie od potrzeb. W starszych klasach na lekcjach angielskiego podaję kryteria sukcesu do każdej lekcji oraz do różnych prac. Z młodszymi wszelkie sprawy organizacyjne trwają dłużej, więc kryteria sukcesu podaję na tydzień. Dodatkowo do większych prac podaję nacobezu. Uczniowie tak się przyzwyczaili, że chyba już nie potrafią inaczej.
W którymś momencie uświadomiłam sobie, że analiza osiągnięcia poszczególnych kryteriów nie wystarczy. Jeśli ktoś stwierdzi, że jeszcze nie wszystko potrafi, zostaje z tym sam. Oczywiście, podpowiadam, jak może się pouczyć, gdzie znaleźć materiały, czasami daję zadania dodatkowe. Jednak uczeń musi "douczyć się" w domu, samodzielnie. O ile ze straszymi to jeszcze może wyjść, z maluchami nie da rady - chyba że zaangażujemy rodziców, ale przecież chodzi nam o kształtowanie samodzielności w nauce i świadomości procesu nauki. Dlatego w tym roku wprowadziłam nowe zasady. Testuję je, ale już widzę, że to strzał w dziesiątkę.
Jak to działa?
Moi drugoklasiści prowadzą OK zeszyty. Na początku tygodnia (zakładam, że to nie musi być tydzień, czasami będzie to czas nieco dłuższy lub krótszy) rozdaję im kryteria sukcesu. Omawiamy je razem, dzięki czemu dzieci wiedzą, co ich czeka przez najbliższe dni. W miarę możliwości od czasu do czasu wracamy do kryteriów sukcesu, sprawdzamy, gdzie jesteśmy, a każdego ucznia proszę, żeby zastanowił się, co już umie. Chętni dzielą się z nami swoimi spostrzeżeniami, mówią, co wiedzą. Taki "test" jest potrzebny, żeby uświadomić uczniom, że nie zawsze wiemy tyle, ile nam się wydaje.
Na koniec tygodnia przeznaczam 1 lekcję na pracę samodzielną uczniów. Na początku lekcji analizujemy kryteria sukcesu, każdy zaznacza, co już umie. Jeśli nie jest pewien, zostawia puste pole.
Projekt eTwinning "Zakupy w centrum handlowym"
Nasz ostatni w roku szkolnym 2020-2021 projekt eTwinning realizowany z klasą 1 był jednym z najlepszych projektów, jakie realizowaliśmy. Podsumowując edukację w klasie 1 wiele dzieci powiedziało, że właśnie ten projekt zapamięta najlepiej. Aktywności projektowe były atrakcyjne, uczniowie też dużo się nauczyli.
Cały projekt został opisany w poniższym Swayu:
Jak uczyć przedsiębiorczości w młodszych klasach
Przedsiębiorczość to jedna z kompetencji XXI wieku. Składa się na nią wiele umiejętności takich, jak podejmowanie decyzji, rozwiązywanie problemów, empatia, zdolność pracy indywidualnej i zespołowej, mobilizowanie zasobów, skuteczne komunikowanie się i negocjowanie, proaktywne zarządzanie projektami, myślenie krytyczne, wytrwałość, umiejętność zauważenia okazji... Mówi się, że przedsiębiorczość, to nie jest jedna kompetencja, ale wiele kompetencji związanych ze sobą. Jednocześnie przedsiębiorczość to wiedza o gospodarce, zrozumienie jej zasad tak, aby móc aktywnie działać w jej obszarze. Czy da się tego wszystkiego uczyć w szkole, i to w młodszych klasach?
Oczywiście, że się da. Nawet - trzeba! Przecież dzieci tez funkcjonują w tym samym systemie, co dorośli, podejmują pewne decyzje oraz powinny rozumieć decyzje rodziców.
Jak to zrobić?
Pisałam już o tym kilkakrotnie, np. tutaj. Polecam też nagranie mojego webinarium z grupy Aktywna Tablica z eTwinning:
Dzisiaj jednak chciałabym zaproponować zajęcia, podczas których uczniowie będą mogli wcielić się w role pracowników sklepów oraz ich klientów po to, aby w praktyce przekonać się, jak działa gospodarka. Poniżej opis kolejnych etapów zajęć, na które trzeba poświęcić kilka lekcji.
1. Rozmowa o tym, jak działa sklep
Siedzimy w uczniami w kole i sprawdzamy, co uczniowie wiedzą o funkcjonowaniu sklepu. Zadajemy im pytania: Kto pracuje w sklepie? Skąd sprzedawca bierze produkty na sprzedaż? Co robi z pieniędzmi, które otrzyma od klientów? Nie poprawiamy odpowiedzi uczniów, tylk osondujemy. Pozwólmy im samym odkryć prawdę...
2. Podział na grupy
W czasie późniejszej zabawy będziemy potrzebować zarówno sprzedawców, jak i klientów, dlatego proponuję podzielić uczniów na grupy 5-6 osobowe. Każda grupa wybiera rodzaj sklepu, który będzie prowadzić. Ale uwaga! Trzeba przeprowadzić sondaż wśród pozostałych uczniów - jeśli ktoś zdecyduje się zrobić sklep z produktami, które są mało popularne wśród reszty klasy, nie będzie miał klientów!
3. Przygotowanie produktów
Każda grupa przygotowuje produkty (lub usługi), które będzie sprzedawać. Można je powycinać z kolorowych czasopism albo narysować samemu i wyciąć. Każdy produkt (lub usługa) musi mieć wyznaczoną cenę. Trzeba jednak ustalić zakres cenowy, gdyż każdy uczeń będzie miał określoną kwotę do wydania. Jeśli ustalimy, że każdy klient dysponuje kwotą np. 100 zł, to żaden produkt nie może kosztować więcej niż 100 zł, gdyż nikt nie będzie w stanie go kupić. Uczniowie powinni też porównać dany produkt z innymi - chleb nie może kosztować więcej niż np. bilet do kina.
4. Mennica
Każdy uczeń będzie na zmianę sprzedawcą i klientem. Jako klient potrzebuje pieniędzy. W zalezności od tego, ile mamy czasu, możemy zaprojektować z uczniami własne pieniądze od początku do końca, lub ograniczyć się do napisania nominałów na papierowych monetach (koła o średnicy min. 2 cm wycięte dziurkaczem oraz prostokąty jako banknoty). Ustalamy, jaką kwotą dysponuje każdy. Moje pierwszaki otrzymały po 20 kół. Ustaliliśmy, że mają po 6 monet o nominale 5 zł, 8 dwuzłotówek oraz 6 monet o nomilane 1 zł. Podliczyli, ile mają razem - wyszło im 52 zł. Przy okazji, aby mieć gdzie trzymać pieniądze, przypomnieliśmy sobie, jak zrobić pudełeczka z origami. Warto przygotować tez po 1 pudełku dla każdego zespołu, żeby mieli gdzie gromadzić przychody.
5. Przygotowanie sklepów
Teraz każdy zespół może zając się przygotowaniem swojego sklepu. Ustalmy razem, gdzie będą się znajdowały poszczególne sklepy, aby dla nikogo nie zabrakło miejsca ani ławek. Będzie sporo zamieszania, ale tak zaczyna się najciekawsza część zabawy. Każdy zespół musi też rozpisać kolejność, w jakiej jego cżłonkowie będą sprzedawcami. Za ladą stają pierwsi z listy. Reszta uczniów jest teraz klientami.
6. Zakupy
Uczniowie przechadzają się między sklepami sprawdzając, co jest do kupienia. Warto przypomnieć im, że mają nie więcej niż 52 zł do wydania, więc muszą dobrze rozplanować zakupy. Następnie ustawiają się do kolejki przed sklepem, w którym chcą zrobić zakupy i zaczyna się zabawa. Po kilku minutach nauczyciel daje sygnał do zmiany sprzedawcy - za ladą stają drugie osoby z list w danych zespołach. Przypominaym uczniom o właściwym zachowaniu - powitanie, uśmiech, pytanie sprzedawcy "W czym mogę Pani/Panu pomóc?"
7. Podsumowanie
Po skończonych zakupach uczniowie siadają w swoich zespołach i wspólnie przeliczają przychody (w razie potrzeby, oczywiście, tłumaczymy uczniom znaczenie tego słowa). Następnie rozmawiamy z uczniami o tym, co "sklep" zrobi z tymi pieniędzmi - czy wszystkie otrzyma właściciel sklepu? Tym razem nauczyciel naprowadza uczniów na właściwe odpowiedzi, ale jest duża szansa, że sami sobie poradzą. Prosimy każdy zespół o ustalenie, ile z tych pieniędzy mogą wypłacić pracownikom, ale ile muszą zachować na opłacenie rachunków, na zakup towaru czy ewentualne naprawy i remonty w sklepie. Każdy pracownik otrzymuje wynagrodzenie za swoją pracę i znów mają za co robić zakupy. W ten sposób uczniowie poznają na własnej skórze, jak pieniądz krąży w gospodarce.
Warto na koniec przenieść tę wiedzę na grunt rodzinny - skąd rodzice biorą pieniądze? Dlaczego nie zawsze mogą kupić to, co się dzieciom podoba? Takie zajęcia pozwalają uczniom nie tylko poznać, jak działa gospodarka, ale tez trenować umiejętności matematyczne oraz rozwijać kompetencje przedsiębiorczości.












