Pokazywanie postów oznaczonych etykietą krytyczne myślenie. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą krytyczne myślenie. Pokaż wszystkie posty
Zbadajmy to! Sposób na krytyczne myślenie

Zbadajmy to! Sposób na krytyczne myślenie

O rozwijaniu krytycznego myślenia u uczniów i uczennic mówi się zwykle w kontekście analizowania odbieranych informacji. A przecież można to robić także poprzez tworzenie, np. prowadzenie badań. Zwłaszcza, że świat nauki opiera się badaniach naukowych - w 2022 r. w Polsce zatrudnionych było 72 556 badaczy (ekwiwalent pełnego czasu pracy).* Ciągle ukazują się różnorodne raporty (nie tylko z instytucji stricte badawczych, ale także przygotowywane na zlecenie organizacji pozarządowych i firm). Warto więc pokazywać uczniom i uczennicom, że nie ma co rzucać opiniami bez sprawdzenia, jaka jest rzeczywistość.


Zachęcam zatem do tego, aby prowadzić badania na lekcjach. Można to robić na każdym przedmiocie, nawet na wychowaniu fizycznym. Nie zawsze ważny jest solidny raport - czasami wystarczy spisać dane, ułożyć je tak, aby zobaczyć prawidłowości i pogadać o wnioskach, jakie można z tego wyciągnąć. Ale jeśli to może przydać się innym, zachęcam do przygotowania raportu i pokazania go innym (uczniom, nauczycielom, rodzicom).

Od czego zacząć? 


Warto zacząć od kwestionowania stwierdzeń i zadawania pytań. 

Przypuśćmy, że nauczyciel chce oddać uczniom lekcję wf. Pyta, co chcą robić. Kilka osób krzyczy, że chcą pograć w piłkę nożną. Nauczyciel pyta: "Dlaczego akurat w to? A może więcej osób chciałoby zagrać w zbijaka?" Zapewne zwolennicy piłki nożnej będą wtedy głośno krzyczeć i przekonywać do swojego zdania. Warto im uświadomić, że fakt, że ktoś się nie odzywa, niekoniecznie musi oznaczać, że zgadza się na piłkę nożną. Można zatem policzyć na szybko: "Ręka w górę, kto chce grać w nogę. A teraz ci, którzy chcą grać w zbijaka. W co jeszcze innego chcelibyście zagrać?" 

Przypuśćmy, że faktycznie większość osób wybierze "nogę". Czy to głosowanie było bez sensu? Skądże, to tylko wstęp do dalszych dociekań. Zapytałabym wtedy: "Jak myślicie, czy to znaczy, że większość uczniów naszej szkoły lubi grać w piłkę nożną?" Na to pytanie nie da się tak od razu odpowiedzieć. Nawet, jeśli uczniowie będą przekonani o swojej racji, dociekałabym: "Skąd to wiecie? Jak możecie to sprawdzić?" Zachęćmy uczniów do przygotowania krótkiej ankiety na kartce. Taka ankieta mogłaby wyglądać tak: 

albo tak:

Jest między nimi drobna, ale znacząca różnica - w badaniach bardzo ważne jest odpowiednie pytanie badawcze. Co chcemy sprawdzić: ile osób lubi (czyli np. tylko ogląda), czy raczej uprawia daną dyscyplinę? Warto to przedyskutować - niech uczniowie poszukają argumentów i sami zdecydują. A może uznacie, że warto zbadać obie rzeczy i zestawić ze sobą wyniki? 

Jak to zrobić?


Następnie trzeba ustalić, jak zorganizujecie przeprowadzenie badania. Może warto przygotować kilka takich ankiet - dla każdej klasy osobno, podzielić się na mniejsze grupki, przejść po klasach, zadać pytanie, poprosić o podniesienie rąk przy odpowiednich kategoriach, policzyć i zapisać? Warto też wcześniej zdecydować, czy każdy ma wybrać tylko 1 dyscyplinę, czy może podnosić rękę więcej niż jeden raz (i co to oznacza dla wyników). Zachęcam też do zapisania, ile uczniów i uczennic było danego dnia w każdej klasie, żeby wiedzieć, jaka jest próba badawcza (przyda się to, jeśli będziemy chcieli policzyć procenty - zsumowanie wszystkich odpowiedzi z danej klasy może nie być wiarygodne, gdyż być może niektórzy nie podniosą ręki ani razu, bo nie lubią żadnego sportu - to też warto zanotować). Może uczniowie wpadną na pomysł, aby pytać innych podczas przerw, ale tu trzeba wziąć pod uwagę ryzyko, że może im się pomylić, kogo już pytali i niektórych policzyć 2 razy, a przez to wyniki będą zakłamane. 

Na koniec, np. na następnej lekcji wf, trzeba zsumować wyniki z wszystkich klas. Najlepiej wtedy zapisać wyniki od najwyższego do najniższego. Wtedy będziemy mogli uczciwie powiedzieć, że np. większość uczniów i uczennic naszej szkoły lubi (albo uprawia - w zależności od postawionego pytania) piłkę nożną. Widzę tu ciekawe pole do współpracy międzyprzedmiotowej - może nauczyciel matematyki zechce poświęcić kawałek lekcji i pomóc uczniom wyliczyć procenty? To, oczywiście, w zależności od umiejętności uczniów przeprowadzających badanie. 

Jeśli mamy więcej czasu i chcemy pogłębić nasze badania, możemy dodać kategorie, np. zapisywać oddzielnie wyniki dla dziewcząt i chłopców albo podzielić wyniki na kategorie wiekowe. A może chcemy też zapytać pracowników i pracowniczki szkoły? Możemy też poprosić nauczycielkę informatyki, aby podczas swojej lekcji pomogła uczniom przygotować wykresy z danymi. Takie wykresy razem z kilkoma zdaniami opisu można umieścić na gazetce szkolnej albo w mediach społecznościowych szkoły. 

Na innych przedmiotach


A co z innymi przedmiotami? Mam kilka pomysłów, chociaż wierzę, ze każdy nauczyciel najlepiej zna swój przedmiot i będzie umiał wyłapać okazje do prowadzenia badań. 

Na języku polskim możemy sprawdzić, jakich części mowy używamy w klasie na co dzień najczęściej albo jaki jest ulubiony film / książka wśród uczniów całej szkoły. Na biologii można policzyć zwierzęta domowe, jakie posiadają uczniowie danej klasy lub całej szkoły albo wybrać jeden dzień i zliczyć dzikie zwierzęta, jakie tego dnia obserwują uczniowie w drodze do i ze szkoły. Potem warto dopasować te zwierzęta do gromad, powtarzając przy okazji systematykę zwierząt. Na historii warto przejrzeć podręcznik i policzyć opisanych tam mężczyzn i kobiety, a potem zastanowić się, dlaczego otrzymaliśmy właśnie taki wynik. To wydaje się być żmudnym zadaniem, ale jeśli podzielimy rozdziały podręcznika między uczniów - pójdzie szybciej. Na matematyce możemy wyjść poza szkołę i zliczać najczęściej kupowane słodycze (tu każdy uczeń musi pilnować tego, co dzieje się w jego domu np. przez tydzień). Potem warto przeanalizować wyniki i zastanowić się, czy to zdrowe podejście i czy ewentualnie można te słodycze zamienić, przynajmniej częściowo, na coś zdrowszego. Na językach obcych możemy liczyć to, o czym aktualnie rozmawiamy na lekcjach, np. środki transportu zaobserwowane w drodze do i ze szkoły danego dnia albo ubrania najczęściej noszone do szkoły (jeśli mamy w szkole mundurek możemy uwzględnić ubrania noszone przez rodziców w danym tygodniu). Na informatyce sprawdźmy, jaka jest ulubiona gra komputerowa lub aplikacja wśród uczniów i uczennic klasy lub szkoły, a na geografii w jakiej branży pracuje najwięcej rodziców. 

Badania jakościowe


Opisałam wcześniej badania ilościowe, ale można też spróbować przeprowadzić badania jakościowe. Te są trudniejsze i wymagają więcej czasu, dlatego niekoniecznie polecam je na lekcje. Są za to świetne dla przedstawicieli samorządu uczniowskiego, którzy chcą zrozumieć, dlaczego tak mało uczniów i uczennic angażuje się w życie szkoły (nie bierze udziału w szkolnych wyborach, nie zgłasza się do konkursów i przygotowywania uroczystości, nie korzysta z zajęć i wydarzeń dodatkowych itp.). Trzeba wtedy dobrze skonstruować próbę badawczą - powinni to być przedstawiciele różnych klas i w różnym wieku. Można przeprowadzić z nimi wywiady pogłębione - indywidualne lub grupowe; bez nauczyciela, gdyż przy osobie dorosłej być może nie będą odpowiadać otwarcie. 

Podstawą jest przygotowanie zestawu bazowych pytań, ale podczas wywiadu być może trzeba będzie zadać pytania dodatkowe, jeśli pojawią się fakty warte pogłębienia. Dlatego ważne jest, aby przed rozpoczęciem badania dokładnie omówić z uczniami czego chcą się dowiedzieć. Wnioski z takiego badania mogą być bardzo wartościowe dla SU, ale też dla pracowników i dyrekcji szkoły (oczywiście, wywiady są anonimowe, nie padają żadne nazwiska ani imiona, więc spokojnie można te wyniki pokazać innym). Może się okazać, że wystarczy zmienić drobną rzecz, aby aktywizować uczniów i uczennice, a może trzeba zaplanować szereg działań, które w dłuższym czasie doprowadzą do zmian. 

Myślenie krytyczne


Podczas przygotowania i przeprowadzania badania pojawia się wiele okazji do kwestionowania, stawiania pytań, analizowania, sprawdzania, wyrażania opinii i wątpliwości, odróżniania danych ważnych od mniej istotnych. Jeśli uczniowie i uczennice rozwiną te umiejętności będąc twórcami, jest duża szansa na to, że zaczną też stosować je jako odbiorcy treści. 

Prowadzenie badań jest też płaszczyzną do działań międzyprzedmiotowych, współpracy nauczycieli i uczniów, a także rozwijania innych kompetencji, a zwłaszcza komunikacji. Jednocześnie pokazujemy uczniom, że nie warto używać słów: większość, wszyscy, zawsze itp. nie sprawdziwszy wcześniej, czy to prawda. 

Ważne, aby nauczyciel nie narzucał uczniom, co i jak mają robić - niech stawia pytania, kwestionuje, docieka, ale nie decyduje za dzieci. Nawet, jeśli coś w badaniach pójdzie nie tak, okazja do rozwijania myślenia krytycznego istnieje - trzeba tylko dyskutować i analizować, co poszło dobrze, a co trzeba poprawić. 

Zachęcam do spróbowania. A jeśli zechcecie podzielić się w komentarzu swoimi doświadczeniami, wszyscy skorzystamy. Są szkoły, które takie badania prowadzą - poczytacie o tym tutaj. 


* Źródło: Raport Nauka w Polsce 2023, Ośrodek Przetwarzania Informacji Państwowy Instytut Badawczy oraz Minister Edukacji i Nauki, s. 18.
Kształtowanie kompetencji 4K w edukacji wczesnoszkolnej metodą projektów eTwinning - notatki

Kształtowanie kompetencji 4K w edukacji wczesnoszkolnej metodą projektów eTwinning - notatki

Ta konferencja była jedną z lepszych, w jakich uczestniczyłam. Po pierwsze dlatego, że panowała tam niesamowita atmosfera - mnóstwo znajomych, którzy wreszcie spotkali się na żywo, uśmiechy, otwartość, motywacja i zaciekawienie. Po drugie, spotkanie odbyło się w pięknym i wygodnym miejscu, które pogłębiało odczucie przyjemności i relaksu, a dania w hotelowej restauracji zachwyciłyby najbardziej wybrednych smakoszy. Po trzecie, nie da się chyba nic zarzucić organizacji - świetny plan, bez większych opóźnień, przerwy we właściwych momentach, stała dostępność przekąsek i napojów. Po czwarte, zarówno wykłady, jak i warsztaty były bardzo merytoryczne i można było wrócić do domu z głową pełną pomysłów. 

Wszystkie cztery aspekty mają ogromne znaczenie. Pierwsze trzy dotyczą nie tylko dobrego nastroju i przyjemności, ale też tak potrzebnego docenienia nauczycieli. Doświadczają oni sytuacji dużego napięcia wokół tego zawodu, spowodowanego zarówno ciągłą walką o godziwe wynagrodzenie, pretensjami poszczególnych rodziców, jak i ciągłym poniżaniem nauczycieli przez władze (jak np. podawanie w mediach fałszywych informacji na temat pensji, co prowadzi do zmniejszania się autorytetu tego zawodu w społeczeństwie). Codzienność w szkole często wygląda jak walka, w której rzadko słyszy się słowa uznania czy podziękowanie. Podczas tej konferencji nauczyciele byli "dopieszczeni", mogli poczuć się ważni i docenieni. 

Kwestie merytoryczne były nie mniej ważne. Postaram się omówić poszczególne wykłady i warsztaty. 

Zaczęliśmy bardzo treściwym wykładem o programach eTwinning i Erasmus +. Muszę przyznać, że nawet doświadczony eTwinner mógł znaleźć nowe informacje, chociażby dlatego, że program jest w fazie wygaszania dotychczasowej platformy i przenoszenia wszystkiego na nową. Towarzyszy temu wiele pytań i obaw o utratę zgromadzonych na starej platformie materiałów. eTwinning jest mocno związany w Erasmusem+, który daje szkołom niesamowite możliwości rozwoju. Dobrze było posłuchać na ten temat od tych najbardziej wtajemniczonych, czyli Moniki Regulskiej i Olgi Barcikowskiej z FRSE.

Pozostała część dwudniowej konferencji została poświęcona kompetencjom 4k: krytyczne myślenie, komunikacja, kooperacja oraz kreatywność. Każda z nich została omówiona w układzie: 

  • wykład eksperta 
  • przykład projektu eTwinning, w którym ta kompetencja była rozwijana w widoczny sposób
  • warsztaty praktyczne pokazujące przykładowe narzędzia i zadania projektowe, pomagające uczniom rozwinąć daną kompetencję (jedynym wyjątkiem było krytyczne myślenie, któremu nie towarzyszyły warsztaty).
O warsztatach napiszę niewiele, gdyż 2 z nich prowadziłam, nie wiem więc do końca, co działo się na pozostałych. Mogę jedynie wspomnieć, że prowadzone one były w 4 grupach jednocześnie. 2 grupy przeznaczone były dla nowych eTwinnerów: Beata Wójcik i Agnieszka Besser-Krysiak pokazywały na nich, jak stawiać pierwsze kroki w tym programie i jak rozwijać kompetencje w typowych projektowych aktywnościach. Warsztaty pozostałych ekspertów miały określoną specyfikę: Agnieszka Herszel-Pościk przyjechała z pięknie ilustrowaną książką o smokach i pokazywała, jak można oprzeć różne aktywności na konkretnym temacie (tu - smoki). Paulina Loryńska przywiozła photony, udowadniając, że roboty świetnie nadają się do rozwijania kompetencji. Edyta Karwowska oparła zadania na Ważce Grażce oraz zabawach, wzbudzając w swojej grupie wybuchy radości. Na moich warsztatach królowały Asy Internetu i wartości - na warsztatach o komunikacji była to życzliwość, a na kreatywności pracowaliśmy metodą design thinking starając się rozwiązać problem pewnego ucznia (a może nauczyciela?) związany z technologią.  


O wykładach napiszę więcej, gdyż słuchałam ich bardzo uważnie chłonąc każde zdanie. 

Krytyczne myślenie przedstawiła Monika Wasilonek z Programu Projektor. Tę kompetencję opisała jako sztukę myślenia o myśleniu, której elementami są zarówno gotowość do rozpatrywania problemów w przemyślany sposób, jak i stosowanie metod rozumowania i dociekania. Podkreśliła, że do tego procesu potrzebna jest wiedza, dlatego zapamiętywanie i rozumienie jest też uwzględnione na piramidzie zawierającej kompetencje krytycznego myślenia: 


Osoba myśląca krytycznie potrafi generalizować i wyciągać wnioski, dostrzega związki przyczynowo-skutkowe, ale też inne zależności i mechanizmy działania, potrafi argumentować i zauważa błędy we wnioskowaniu. Metodami angażującymi tę kompetencję są np. dyskusja na forum (debata oksfordzka), studium przypadku, zagadka, odgrywanie scenek, prowokacja, odpowiednio skonstruowany quiz. Aktywności rozwijające krytyczne myślenie mogą być przeznaczone do pracy zespołowej albo indywidualnej. Pani Monika wspomniała też o kilku rutynach/narzędziach (most, drabina, 5x dlaczego, kompas) oraz o barierach i pułapkach krytycznego myślenia. Do tych pierwszych należą bańka filtrująca (nasze najbliższe otoczenie) oraz  przeciążenie informacyjne. Drugie to np. stereotypy społeczne (chociażby związane z wykonywanym zawodem) oraz przekonania i ocena prawdopodobieństwa. 

Pani Monika opowiedziała też o modelu edukacyjnym wypracowanym przez Program Projektor, skupiającym się właśnie na rozwijaniu kompetencji miękkich, w tym myślenia krytycznego. Chodzi o Warsztaty z Wyzwaniem, podczas których studenci rozmawiają z uczniami na 1 z 4 ustalonych odgórnie tematów. Każde zajęcia zaczynają się od prowokacji, by w trakcie odpowiednio moderowanej dyskusji uczniowie z klas 4-6 zrozumieli dotykający ich problem, a potem wymyślili rozwiązanie. 

Kolejny wykład poświęcony był komunikacji. Izabela Kaleta rozpoczęła wykład od uświadomienia słuchaczom dlaczego ta kompetencja jest tak ważna wobec zmian zachodzących obecnie w społeczeństwie: kryzys wartości, kryzys autorytetów, informacyjny chaos, automatyzacja i atomizacja społeczna. Następnie wspomniała o elementach składających się na komunikację: 


Dużo emocji wzbudziło podanie niewerbalnych sposobów komunikowania się - poza gestami i mimiką są to: postawa, strój, fryzura, dobór kolorów, zapach czy twórczość, np. sztuka. Efektywną komunikację często zaburza niezrozumienie wymienionych elementów lub brak otwartości na odbiór komunikatów nadawanych przez drugą osobę. Zrozumieniu sprzyja natomiast aktywne słuchanie (parafrazowanie i odzwierciedlanie tego, co powiedział nasz rozmówca_czyni), asertywność (przyjazna stanowczość, komunikat "ja"), udzielanie kontsruktywnej informacji zwrotnej oraz obiektywność i wrażliwość na drugiego człowieka. 

O kooperacji mówiła dr Marzena Żylińska (wykład odbył się w formule online). Podkreśliła ona wagę relacji w efektywnej współpracy. Dla każdego ucznia nawiązanie zdrowej relacji z nauczycielem jest niezbędne, aby uczeń mógł zaspokoić podstawowe potrzeby takie, jak np. poczucie bezpieczeństwa. Tylko w odpowiednich warunkach może dojść do współpracy na poziomie nauczyciel-uczeń oraz uczeń-uczeń. Dr Żylińska przypomniała, że każde dziecko rozwija się w innym tempie, dlatego ocenianie jest niesprawiedliwe i zabija motywację. Nauczyciel nie powinien być urzędnikiem realizującym podstawę programową, tylko towarzyszem podróży, "wspieracielem". Najlepszą metodą pracy z uczniami są projekty, gdyż pozwalają na uwzględnienie potencjału i zainteresowań każdego ucznia, są realizowane w grupach, służą budowaniu relacji, rozwijają wiele kompetencji uczniów i stwarzają przestrzeń na popełnianie błędów/testowanie, a uczenie się zachodzi w sposób utajony. Należy jednak pamiętać o tym, aby nie oceniać projektów, gdyż to przeczy ich głównym założeniom. 

Ostatni wykład dotyczył kreatywności. Prof. Maciej Karwowski rozpoczął od wyjaśnienia, że kreatywność to nie tylko umiejętność twórczego myślenia. To myślenie powinny być ukierunkowane na tworzenie rozwiązań zaspokających potrzeby ludzi. Dlaczego kreatywność jest uznawana za jedną z najważniejszych kompetencji przyszłości? Po pierwsze dlatego, że umożliwia adaptowanie się do szybko zmieniającego się świata; po drugie, proces twórczy jest przyjemny; a poza tym badania wykazały, że twórcze myślenie redukuje stereotypy i uprzedzenia. Niczym klamra spinająca początek i koniec konferencji podkreślona została konieczność oparcia kreatywności na posiadanej wiedzy. To właśnie te dwa elementy: wiedza i kreatywność pozwalają dokonywać wielkich odkryć i wynalazków.  

Prof. Karwowski podał kilka przykładów mechanizmów kreatywności: odległe skojarzenia, wgląd, syntetyzowanie, myślenie dywergencyjne, wyobraźnia twórcza. Co możemy robić, aby rozwijać kreatywność (swoją i uczniów)? Powinniśmy zacząć od zdobywania wiedzy, potem wymyślać i testować nowe rozwiązania pamiętając, że mamy prawo popełniać błędy. Kreatywności bardzo sprzyja odpoczynek i zabawa, która wprowadza nas w dobry nastrój. Nieoceniona jest też uważnośc na to, co dzieje się dookoła nas, dostrzeganie różnych bodźców - często to one są inspiracją do aktywności twórczej. 

Mam wrażenie, że chociaż każdy wykład był inny, pewne treści pięknie się uzupełniają. Formuła konferencji pozwoliła nam nie tylko zdobyć wiedzę, ale też przećwiczyć różne aktywności i zainspirować się pomysłami innych. Nauczyciele wyjeżdżali z Miedzeszyna zmotywowani i z głowami pełnymi pomysłów na działania z nowym roku szkolnym.  

Dzień Wody z myśleniem krytycznym

Dzień Wody z myśleniem krytycznym

Co roku obchodzimy Dzień Wody. My, dorośli, wiemy, że to ważne. Ale czy nasi uczniowie faktycznie czują potrzebę rozmowy na ten temat? Dla nich woda jest jak powietrze, korzystają z niej, kiedy tylko potrzebują. Dlatego w tym roku postanowiłam podejść do tematu z innej strony. Postanowiłam pokazać uczniom, jak to jest, kiedy wody nie ma. Dlatego w grafice tytułowej wpisu, nieco przewrotnie, pokazałam suszę. 


Chciałam, aby moi uczniowie popatrzyli na temat wody z innej perspektywy - perspektywy dziecka z Somalii, które nie ma kranu z wodą, ani nawet studni na podwórku. Znalazłam film Unicefu prezentujący dzień z życia 13-letniej dziewczynki, która każdego dnia 8 godzin dziennie spędza w podróży po wodę. Film nie jest drastyczny, więc nadaje się nawet dla maluchów. Jest zawarty w poniższym Swayu.

Zależy mi też na tym, aby uczniowie odczuli chociaż namiastkę tego, jak to jest iść kilka kilometrów po wodę. Dlatego chciałabym ich zabrać na boisko szkolne (jeśli będzie padało skorzystamy z długiego korytarza). Zmierzymy jego długość, chociażby dużymi, ok. metrowymi krokami i obliczymy, ile razy trzeba przejść w tę i z powrotem, aby pokonać 4 km (to i tak niewiele w porównaniu z dziewczynką z filmu). Potem będziemy chodzić i chodzić, aż dzieci zaczną marudzić. Niech odczują, jak męczący jest brak wody. A potem policzymy, ile przeszliśmy, a ile jeszcze zostało. Nie omieszkam przypomnieć, że w Somalii panuje upał i zazwyczaj świeci palące słońce, a dzieci nie mają wygodnych butów sportowych... 

To doświadczenie nie będzie mialo sensu, jeśli nie odniesiemy tego do naszej sytuacji. Dlatego pokażę dzieciom wycinki artykułu oraz dane na temat zasobów wody w Polsce. Okaże się, że wcale nie jest tak kolorowo, jak to czujemy na co dzień. W Polsce też może niedługo brakować wody. Pomyślimy więc, co każdy z nas może zrobić, aby wody starczyło na jak najdłużej. A może uda nam się wymyśleć, jak pomóc dzieciom w Somalii?

Całość zajęć jest, oczywiście, zaplanowana krok po kroku, ze wstępem i podsumowaniem. Na pewno nie zmieścimy się w 45 minutach - to zależy, jak długo dzieci wytrwają w chodzeniu. Rozpoczniemy i skończymy rutyną myślenia krytycznego Most, a w trakcie lekcji będziemy też rozwijać myślenie przyczynowo-skutkowe za pomocą chmurki TOC. 

Cała lekcja jest opisana w poniższym Swayu, który można uczniom wyświetlić w całości, albo tylko wybrane fragmenty. Karty pracy do pobrania na dole wpisu. 



Pliki do pobrania:




Zadania na Dzień Kobiet

Zadania na Dzień Kobiet

Przygotowałam dla uczniów zadania na Dzień Kobiet i zebrałam je w Genially. Są tam zarówno materiały na edukację polonistyczną, jak i na edukację społeczną, a także rozwijające krytyczne myślenie i umiejętność argumentowania. 


Lubię prowokować pytaniami - kiedy zaczynamy dyskutować, dzieci same dochodzą do zaskakujących wniosków. Dlatego ostatnie strony zawierają głównie pytania otwarte. Zakładam, że rozmawiać będą dzieci, a nauczyciel wycofa się nieco z dyskusji, aby w razie potrzeby naprowadzić uczniów na nowy tor myślenia, zasugerować coś, dopytać, albo pogłębić dyskusję pytaniem "Dlaczego tak myślisz?"

Powodzenia!

Link do prezentacji


Myśleć krytycznie w Walentynki

Myśleć krytycznie w Walentynki

Walentynki zwykle kojarzą się z sercem. Nie lubię tego symbolu, gdyż jest zbyt często wykorzystywany i w rezultacie przereklamowany. Tymczasem miłość okazujemy komuś konkretnymi zachowaniami. Proponuję lekcję o kochaniu, rozwijającą myślenie krytyczne, która prowadzi do zaplanowania konkretnych działań przez każde dziecko. Lekcja jest pełna pytań, które mają prowadzić ucznia do zrozumienia, czym jest miłość i kogo naprawdę kocha, a także jak może to okazać.


Na kolejnych slajdach znajdują się pytania, ktore można przedyskutować z klasą. Czasami uczniowie mają coś napisać, aby nie znudzili się rozmową i przy okazji utrwalili wiedzę (części mowy). Kolejne zadania rozwijają umiejętności takie, jak: kreatywność, odróżnianie faktów od opinii, tworzenie hipotez, ocenianie, analiza informacji, tworzenie logicznych rozwiązań, planowanie działań. Ważne jest, aby podczas wykonywania zadań w klasie panowała życzliwa atmosfera, nikt nie oceniał wypowiedzi innych uczniów ani nie krytykował ich. Prezentacja nadaje się dla uczniów klas 1-3. Starszym przydałaby się  modyfikacja niektórych zadań.





Fakt czy opinia?

Fakt czy opinia?

Krytyczne myślenie uznawane jest za jedną z najważniejszych, o ile nie najważniejszą kompetencję XXI wieku. Aby myśleć krytycznie trzeba m. in. potrafić odróżniać fakt od opinii. Warto kształtować już od najmłodszych lat w szkole. Proponuję kilka zadań, które pomogą uczniom zrozumieć, jak odróżniać fakty od opinii oraz po co to robić. 

Proponuję wprowadzić temat przy okazji omawiania lektury - nadaje się każda lektura. Weźmy dla przykładu "Zaczarowaną zagrodę" Centkiewiczów. Ponieważ lubię prowokować uczniów, zaczęłabym od jakiegoś mocnego stwierdzenia, np. "Ależ te pingwiny są brzydkie!". Z doświadczenia wiem, że większość dzieci lubi pingwiny, więc takie zadanie powinno je mocno zaskoczyć. Jeśli dzieci nie zareagują samoczynnie, pociągnijmy temat: "Zgadzacie się ze mną, że pingwiny są brzydkie?" albo "Co myślicie na ten temat?". Powinna wywiązać się dyskusja. Porozmawiajmy chwilę, a potem zapytajmy uczniów, co wiemy na temat pingwinów. Podawane przez dzieci zdania zapisujmy na tablicy, ale w 2 kolumnach: po jednej stronie fakty, a po drugiej opinie, na razie nie komentując tego. Dopiero po zapełnieniu tablicy poprośmy dzieci, aby przeczytały jeszcze raz napisane zdania i zastanowiły się, dlaczego zapisane są w 2 kolumnach. Spróbujmy razem nadać tym kolumnom tytuły. Przy odpowiednim pokierowaniu dyskusją powinniśmy razem dojść do nagłówków typu: "Co wiem o pingwinach" oraz "Co sądzę o pingwinach". 

Jesteśmy na właściwej drodze. Zapytajmy teraz, czy to dobry pomysł, aby jedną kolumnę nazwać "Fakty", a drugą "Opinie". Nie powinno z tym być problemu, ale w razie czego pokierujmy rozmową tak, aby przy okazji wyjaśnić uczniom, czym są fakty, a czym opinie. 

Teraz czas na pierwsze ćwiczenie. Najpierw kilka przykładów ustnie, najlepiej dotyczących danej sytuacji. Możemy np. skomentować dzisiejsze ubrania dzieci: Julka ma dzisiaj czerwone spodnie - fakt czy opinia? Jarek ma na sobie piekną bluzkę - fakt czy opnia? Na poprzedniej lekcji dużo pisaliśmy w zeszytach - fakt czy opinia? Na poprzedniej lekcji zapisałam całą stronę w zeszycie - fakt czy opinia? itd. 

Teraz wprowadźdmy element TIK, bo niektóre dzieci pewnie już znudziły się dyskusją. Możemy wykorzystać filmik z różnymi zdaniami (jest ich w sumie 30). My puszczamy filmik, a dzieci mówia STOP, albo podchodzą do komputera i klikają spację, a potem oceniają, czy wylosowane zdanie jest faktem czy opinią. 


Nie wszystkie zdania są oczywiste, czasami trzeba razem ustalić, w jakiej sytuacji takie zdanie mogłoby być wypowiedzine i dopiero wtedy ocenić. 

Jeśli uczniowie nadal mają problemy z rozróżnianiem faktów od opinii, może przydać się poniższe ćwiczenie (jeśli jest to możliwe, uczniowie powinni wykonać je sami lub w parach - na tabletach lub komputerach, aby zmienić dynamikę pracy - do tej pory pracowali całą grupą, niektórzy pewnie już zaczęli się dekoncentrować) - link: 


Na tym etapie większość uczniów powinna już świetnie rozumieć, na czym polega różnica między faktem i opinią. Połączmy ich teraz w pary. Każda para losuje wyraz i układa (i zapisuje w zyszycie) 2 zdania z tym wyrazem: jeden fakt i jedną opinię. Losować mogą z karteczek (to szybsza opcja, ale wymagająca wcześniejszego przygotowania przez nauczyciela karteczek i włożenia ich do jakiegoś pojemnika) lub z koła fortuny - link:

Jeśli mamy jeszcze czas na lekcji (lub zamiast któregoś z powyższych ćwiczeń) można dać uczniom tekst i poprosić, aby zaznaczyli w nim na czerwono 3 opinie oraz na niebiesko 3 fakty. Ważne - nie muszą podkreślać całych zdań - czasami w 1 zdaniu może być zawarty zarówno fakt, jak i opinia. 

Proponuję fragment lektury, którą właśnie omawiamy (Zaczarowana zagroda) - możecie go skopiować i wkleić do edytora tekstu:

    Szybko przeminęły siarczyste mrozy, długie, ciemne noce i straszne zamiecie, z których słynie Antarktyda, olbrzymi ląd leżący wokół południowego bieguna Ziemi. Słońce z każdym dniem wyżej wznosiło się nad horyzontem. Lód huczał pękając, jakby waliły całe baterie artyleryjskich dział. W domku zasypanym śniegiem przyrodnicy coraz częściej wspominali mądre pingwinki, które na krach uciekły przed srogą zimą w cieplejsze strony. W kłębach fajkowego dymu profesor sam, czerwonymi punkcikami, oznaczał na mapie długie szlaki ich wędrówek. 

Fragment ten pokazuje, że często fakty przeplatają się z opiniami i trzeba uważnie czytać, nawet lektury. Przy niektórych zdaniach zapewne wywiąże się dyskusja, czy jest to fakt czy opinia (np. że Antarktyda to olbrzymi ląd). Taka dyskusja tym bardziej pokaże, jak bardzo opinie przenikają obiektywny opis rzeczywistości. 

Na koniec warto poświęcić chwilę na ustalenie, w jakich sytuacjach powinniśmy trzymać się faktów, a kiedy można pozwolić sobie na opinie. Mozna wykonać razem mapę myśli na ten temat.

U mnie lekcje kończą się zazwyczaj moim pytaniem: Czego się na tej lekcji nauczyliście? Zachęcam do pozostawienia 3-4 minut na takie podsumowanie. Uczniom pozwala ono poddać refleksji swój proces nauki, a nauczyciel może zorientować się, ile uczniowie wynieśli z lekcji: czy będą powtarzać tylko utarte formułki ("Nauczyłem się odróżniać fakt od opinii"), czy może pójdą głębiej i opowiedzą o tym swoimi słowami. 

Rozwiązania oparte na przyrodzie - sposób na nowoczesne lekcje

Rozwiązania oparte na przyrodzie - sposób na nowoczesne lekcje

Rozwiązania oparte na przyrodzie to takie rozwiązania architektoniczne, które wykorzystują przyrodę do rozwiązania problemów społecznych, ekonomicznych lub klimatycznych. Zwykle wykorzystywane są w miastach, ale zdarzają się też na terenach oddalonych od siedzib ludzkich. Występują częściej pod angielską nazwą nature-based solutions (NBS). 
W praktyce są to rozwiązania takie, jak np.: 
  • wertykalne ogrody (zielone ściany), które odgradzają plac miejski od ruchliwej ulicy i pochłaniają spaliny; 
  • park kieszonkowy, który zapewnia strefę ciszy i relaksu dla mieszkańców okolicznych ulic; 
  • ogród deszczowy, który pochłania nadmiar wody po deszczu, aby na ulicach i chodnikach nie tworzyły się kałuże;
  • ogrody społeczne, w których mieszkańcy danego osiedla mogą uprawiać warzywa, owoce, spotykać się w wolnym czasie, organizować warsztaty i spotkania integracyjne;
  • zielone dachy, które nie tylko zapewniają miejsce do uprawy roślin w wybetonowanym mieście, ale też izolują budynek, pochłaniają nadmiar wody i oczyszczają powietrze;
  • i inne, o których nieco więcej napisałam niemal rok temu na blogu SBRP (link).
Zasadą NBS jest wykorzystanie tego, co przyroda daje nam za darmo, aby rozwiązać problemy dotykające mieszkańców, a zarazem pomóc ludziom przystosować się do zmian klimatycznych, miastom zaś rozwijać się w sposób zrównoważony, zapewniający najlepsze możliwe warunki życia kolejnym pokoleniom. 

Rozwiązania oparte na przyrodzie są świetnym uzupełnieniem zajęć na temat ekologii - pokazują, co możemy zrobić, aby zminimalizować skutki zmian klimatycznych i faktycznie poczuć zmianę. Z założenia NBS oznacza działanie lokalne - w naszym najbliższym otoczeniu. Jesteśmy jednak w stanie wyobrazić sobie, jakie znaczenie może to mieć dla Ziemi, jeśli rozwiązania oparte na przyrodzie byłyby powszechne i stosowane na całym świecie, w prawie każdej społecznosci lokalnej - miałyby one znacznie większą siłę oddziaływania niż jakiekolwiek przepisy ograniczające np. emisję gazów cieplarnianych. Dlatego warto wprowadzić je do szkół, aby od małego przyzwyczajać dzieci do właściwych relacji z naturą. 

https://www.gdynia.pl/co-nowego,2774/wlasny-ogrod-deszczowy-to-proste,536194

Jest też drugi powód, bardzo przemawiający za tym, aby rozwiązania oparte na przyrodzie na stałe zagościły na lekcjach - uczenie o nich wymaga nowoczesnych metod nauczania, kształtujących kompetencje XXI wieku. 

Metody nauczania o NBS


Zajęcia o rozwiązaniach opartych na przyrodzie to zawsze zajęcia oparte na problemie i to takim, który dotyczy bezpośrednio społeczności lokalnej. Standardowy przebieg takich zajęć wygląda następująco: wprowadzenie tematu; wybranie problemu; zaproponowanie rozwiązania. Jak możemy zrealizować każdy z tych etapów? 

Wprowadzenie tematu: nie znajdziemy żadnego opracowania podręcznikowego na temat NBS. Możemy podeprzeć się artykułami anglojęzycznymi (dostępnymi np. na stronie https://platform.think-nature.eu/), ale po co, kiedy możemy pozwolić uczniom samodzielnie dojść do wiedzy pokazując im zdjęcia rozwiązań opartych na przyrodzie zastosowanych w różnych miejscach na świecie? Setki takich zdjęć znajdziemy w serwisach internetowych na temat NBS:
Wszystkie te strony są wprawdzie w języku angielskim, ale wystarczy, że wykorzystamy dostępne tam zdjęcia. Pokażmy dzieciom kilka / kilkanaście zdjęć różnych rozwiązań i razem zastanówmy się, co dają ludziom konkretne zastosowania przyrody. Starsi uczniowie mogą samodzielnie przeszukać podane wyżej strony, aby znaleźc przykłady różnych zastosowań przyrody dla rozwiązania problemów ludzi. 
Dzięki takiemu podejściu wiedza zdobyta przez uczniów będzie pełniejsza i trwalsza, a przy okazji rozwiną kompetencje wyszukiwania i analizaowania informacji, wnioskowania, samodzielnego dochodzenia do wiedzy, ale też efektywnego komunikowania się, korzystania z technologii informacyjno-komunikacyjnej oraz umiejętności społeczne, np. odwoływanie się do kolektywnej mądrości grupy.

http://www.w-ogrodzie.com/zielona-sciana-katowice/

Wybranie problemu: na tym i kolejnym etapie zdecydowanie najlepiej sprawdzi się metoda Design Thinking: najpierw burza mózgów na temat lokalnych problemów, do rozwiązania których możemy wykorzystać przyrodę; potem głosowanie na 1-2 problemy; i wreszcie zdefiniowanie wybranych problemów: co konkretnie przeszkadza ludziom, a da się rozwiązać przy odpowiednim zastosowaniu przyrody. 

Zaproponowanie rozwiązania: uczniowie powinni pracować w grupach. Jest to zadanie długie, wymagające wiedzy na temat roślin oraz ich warunków wzrostu. Dlatego niezbędny jest na tym etapie dostęp do komputerów lub tabletów, dzięki którym uczniowie mogą przeszukać sieć i znaleźć niezbędne dla nich informacje. Przydadzą się też atlasy roślin czy poradniki ogrodnicze. Np. jeśli wybranym problemem są kałuże na placu zabaw, uczniowie muszą dowiedzieć się, jakie rośliny pochłaniają duże ilości wody i mogą rosnąć w warunkach, jakie występują na danym placu zabaw (nasłonecznienie, gleba, wiatr, klimat). Oczywiście, starsi uczniowie mogą wejść w ten temat głebiej, młodszym wystarczy podstawowa wiedza na temat roślin, dostępna na stronach z poradami dla ogrodników. 
Już samo zaprojektowanie rozwiązania jest dla uczniów wyzwaniem rozwijającym wiele kompetencji: kreatywność i innowacyjność, myślenie krytyczne, rozwiązywanie problemów, komunikowanie się, współpraca w grupie, wyszukiwanie i zarządzanie informacją, korzystanie z technologii informacyjno-komunikacyjnej oraz umiejętności społeczne. 

Nasi uczniowie nauczą się zdecydowanie najwięcej, jeśli spróbują swoje pomysły wcielić w życie. Mogą postarać się o dofinansowanie od rady rodziców, dyrekcji szkoły, lokalnych władz, złożyć wniosek o grant z jakiegoś programu (np. Projektanci Edukacji) albo, przy niewielkich kosztach, samemu zapewnić rośliny i inne potrzebne elementy. Wtedy dodatkowo zdobędą umiejętności praktyczne, rozwiną przedsiębiorczość, przywództwo, odpowiedzialność i skuteczność, a także poczucie sprawczości - przekonają się na własnej skórze, że mają wpływ na otoczenie i przy odpowiednim zaangażowaniu są w stanie zmieniać świat - lokalny, ale jednak świat. 

Dzięki zastosowaniu rozwiązań opartych na przyrodzie nasi uczniowie będą mogli uczestniczyć w ciekawych zajęciach, które pozwolą im zdobyć dużą wiedzę i rozwinąć wiele umiejętności. Nauczyciel wykorzystujący NBS przygotowuje swoich uczniów do aktywnego uczestnictwa w życiu społeczności lokalnej, do korzystania z czynnego i biernego prawa wyborczego, do wykorzystywania nadarzających się okazji, do bycia przedsiębiorczym. 

Jeśli zainteresował Was temat, zapraszam do obejrzenia mojego wystąpienia na temat NBS na Inspir@cjach w ubiegłym roku: 



Na fb istnieje grupa, w której nauczyciele dzielą się przydatnymi materiałami oraz pomysłami na lekcje, więc jeśli chcecie być na bieżąco, zapraszam:



Copyright © Blog Dla Nauczycieli , Blogger